حریم راه تنها سوارهرو نیست: بر پایهٔ تعریف آییننامه، حریم راه یعنی راه عمومی بهعلاوهٔ محدودهای که از لبههای آن تا مرز زمینهای مجاور کشیده میشود. پس پیادهرو و محوطهٔ پیش روی ساختمان زیر قواعد سازمان راهها و حملونقلاند. تصمیم اداری شمارهٔ ۲۷۳ سال ۲۰۲۵ میگوید چه چیزی گواهی عدممخالفت میخواهد (گودبرداری، ساخت دائم، کشیدن خطوط تأسیسات) و چه چیزی مجوز: اشغال پیادهرو، ساخت ورودی به پارکینگ خصوصی، ورودی موقت کارگاه، چادر عروسی و عزا. بهعلاوهٔ سپردهٔ قابل استرداد و سامانهٔ نقاط سیاه.
در تاریخ 2026-09-15 بر پایهٔ منابع رسمی راستیآزمایی شد: متن تصمیم اداری شمارهٔ ۲۷۳ سال ۲۰۲۵ از درگاه قوانین دبی (dlp.dubai.gov.ae) با انتساب به کمیتهٔ عالی قانونگذاری امارت، ۲۰۲۵. درگاه تصریح میکند که نسخهٔ انگلیسی ترجمه است و در صورت اختلاف متن عربی مقدّم است. این مطلب مشاورهٔ حقوقی نیست: هر کار مشخص بر پایهٔ اسناد خودش سنجیده میشود.
مالک معمولاً گمان میکند مسئولیتش در مرز زمین تمام میشود. از نظر حقوقی، مرز آنجا که به نظر میرسد نیست.
سند عبارت است از Administrative Resolution No. (273) of 2025 Issuing the Implementing Bylaw of Executive Council Resolution No. (54) of 2021 Regulating Works in the Right of Way in the Emirate of Dubai، صادرشده از سوی مدیرکل و رئیس هیئت مدیران اجرایی سازمان راهها و حملونقل در ۱۰ مارس ۲۰۲۵؛ در روزنامهٔ رسمی منتشر میشود و در روز انتشار لازمالاجرا میگردد (مادهٔ ۱۹).
«حریم راه» در تعریف چیست
«Right of Way: A Public Road and the area extending from the edges of that Public Road to the boundaries of adjacent land plots, as demarcated on the plans approved by the DM.»
«حریم راه: راه عمومی و محدودهای که از لبههای آن راه تا مرزهای قطعهزمینهای مجاور کشیده میشود، چنانکه در نقشههای مصوب شهرداری مشخص شده است.» — تصمیم اداری شمارهٔ (۲۷۳) سال ۲۰۲۵، مادهٔ ۱
یعنی نوار میان راه و مرز زمین شما حریم راه است، نه «زمین بیصاحب» پیش روی ساختمان. پیادهروها، میدانها، پلها، تونلها، پارکینگهای عمومی، جزیرههای میانی و تأسیسات بهرهبرداری راه نیز در همین دستهاند. افزون بر این فضای حریم راه یعنی هوای بالای آن، و منطقهٔ حفاظت پیرامون بخشهایی از آن که با تصمیمی جداگانه تعیین میشود.
دو برگهٔ متفاوت: گواهی و مجوز
آییننامه دو ابزار را با دقت جدا میکند و درآمیختن آنها گران تمام میشود.
گواهی عدممخالفت برای کارهای درون حریم راه یا منطقهٔ حفاظت لازم است (مادهٔ ۲): گودبرداری؛ کارهای ساختمانی دائم؛ کشیدن خطوط تأسیسات؛ و هر کار دیگری که سازمان تعیین کند و بتواند بر حریم راه، منطقهٔ حفاظت یا خطوط تأسیسات اثر بگذارد.
مجوز برای اشغال و تردد لازم است (مادهٔ ۵). فهرست بلند است؛ آنچه برای مالک ملک و صاحب کسب اهمیت دارد:
- اشغال موقت پیادهرو: میز و صندلی و نشیمنهای بیرونی با سایبان؛ دستگاههای فروش و تجهیزات سرگرمی و بازی؛ گلدان و ملزومات کشاورزی و نهال در برابر فروشگاههای کشاورزی؛ ویترینهای تبلیغاتی تجاری؛ میزهای نمایش موقت پیش روی رستورانها؛
- کارهای ساخت ورودی به پارکینگهای خصوصی خارج از خیابان؛
- ارائهٔ درخواست بررسی طرح ورودی؛
- ساخت یا تغییر پیادهرو؛
- کارهای ساخت ورودی موقت به کارگاه ساختمانی؛
- اشغال هر بخش از حریم راه؛
- برپایی چادر برای مراسم عزا، عروسی یا افطار رمضان؛
- تردد خودروهای سنگین، اضافهبار و فوقاندازه در زمانهای محدود و مناطق ممنوع؛
- کاهش ارتفاع پیادهرو و خطکشی جای پارک برابر ویلاهای مسکونی اتباع امارات — این سطر در متن چنین آمده است.
مهلتها
| برگه | مدت | ماده |
|---|---|---|
| گواهی عدممخالفت | حداکثر شش ماه، جز گواهیهای مربوط به پروانهٔ ساخت؛ مدت دقیق را تصمیم مدیرعامل سازمان معین میکند؛ قابل تمدید برای همان مدت و درخواست پیش از انقضا | ۴ |
| مجوز | یک سال، قابل تمدید برای همان مدت، درخواست پیش از انقضا | ۷(الف) |
| مجوز کوتاهتر | به درخواست متقاضی برای برخی کارها بر پایهٔ جدول تصمیم — برای نمونه اشغال با میز و نشیمن بیرونی و سایبان: شش ماه | ۷(ب) |
درخواستها از راه سامانهٔ سازمان ثبت میشود و الزامات هر نوع کار همانجا منتشر میگردد (مادهٔ ۳). هنگام کار نزدیک تأسیسات راه سازمان، رعایت مرزهای مناطق بحرانی و ایمن مندرج در سامانه الزامی است.
چه کسی میتواند کار را انجام دهد
آییننامه گواهی صلاحیت پیشین را وارد میکند (مادهٔ ۸): سندی از سازمان که به پیمانکار یا مشاورِ دارای پروانه در امارت اجازه میدهد کارهای درون حریم راه را طراحی، اجرا یا نظارت کند. تعریف پیمانکار و مشاور خود به پروانهٔ حرفه ارجاع میدهد — همان لایهٔ پروانه که جداگانه بررسی کردیم.
پس از پایان کار، سازمان گواهی اتمام صادر میکند (مادهٔ ۱۰).
موارد اضطراری: کار پیش از برگه
مادهٔ ۱۳ پرسشی را میبندد که وگرنه به تشخیص وا میماند. نهادهای دولتی تنها در موارد برشمرده میتوانند پیش از گرفتن گواهی یا مجوز در حریم راه کار کنند: نشست ناگهانی راه عمومی که ایمنی کاربران را تهدید کند؛ شکستن خطوط تأسیسات؛ قطع یا از کار افتادن خدمات؛ تعمیر سامانهها و دریچههای زهکشی آب باران در فصل بارش از ۱۵ اکتبر تا ۳۰ آوریل هر سال؛ و موارد اضطراری دیگری که سازمان در سامانه تعیین میکند.
بهرهبرداری تجاری از حریم راه و فضای آن
مادهٔ ۱۴ بهرهبرداری تجاری را با چهار شرط مجاز میداند: گرفتن موافقتهای لازم نهادهای صالح؛ بهکارگیری پیمانکارِ دارای صلاحیت پیشین از سازمان؛ اینکه بهرهبرداری مانع تردد پیادگان نشود، خدمات عمومی را مختل نکند و بر روانی ترافیک اثر منفی نگذارد؛ و اینکه با شرایط برنامهریزی و الزامات بهداشت و ایمنی عمومی مغایر نباشد.
خودِ بهرهبرداری با قراردادی میان سازمان و بهرهبردار تنظیم میشود و قرارداد باید الزامات فنی و عملیاتی، مدت و تاریخ آغاز، بهای قرارداد، شرایط پرداخت، پیشپرداختها و تضمینها را در بر بگیرد.
بهایی نمیآوریم: آن را قرارداد معین میکند نه این آییننامه.
پول و انضباط: سپرده و نقاط سیاه
| چه | آنچه آییننامه میگوید | ماده |
|---|---|---|
| سپردهٔ نقدی قابل استرداد در اشغال پیادهرو و محوطههای پیرامون ساختمانها و واحدهای تجاری | ۱۰٬۰۰۰ درهم | ۱۶(الف) |
| سپردهٔ قابل استرداد در دیگر موارد | ۱۰٪ ارزش پروژه، حداکثر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ درهم | ۱۶(ب) |
| کی سپرده جزئی یا کامل ضبط میشود | تمام نکردن کارهای مجاز بر پایهٔ مشخصات و مهلتها؛ ترمیم نکردن خسارت وارده به داراییهای سازمان | ۱۶(ج) |
| نقاط سیاه | یک نقطه برای هر ۱۰٬۰۰۰ درهم جریمهٔ اعمالشده؛ فهرست سیاه در سی نقطه | ۱۷(الف) |
| نقاط چگونه پاک میشوند | یک نقطه برای هر ماه بدون تخلف؛ و پس از یک سال بدون تخلف از آخرین تخلف، همهٔ نقاط | ۱۷(ب) |
| پاک کردن با پرداخت | ۳۰٬۰۰۰ درهم برای هر نقطه، حداکثر بیست نقطه در سال، و تنها اگر در فهرست سیاه نباشد | ۱۷(ج) |
به ساختار توجه کنید: نقاط سیاه از مبلغ جریمههای اعمالشده محاسبه میشود و این آییننامه خودِ آن جریمهها را نام نمیبرد. پس «تخلف چقدر آب میخورد» را نمیتوان اینجا خواند — و ما هیچ عددی جای آن نمیگذاریم.
این با تکالیف دیگر چگونه جمع میشود
حریم راه همان زمینی است که اسناد همسایه از آن سخن میگویند. قانون پسماند مالک را به رعایت طرح نظافت محوطههای بیرونی پیرامون پارکینگ ساختمان و حصار موقت کارگاه مکلف میکند. قانون بهداشت عمومی راهها و پیادهروها را در «محیط ساختهشده» میگنجاند و نظافت پیوستهٔ پیرامون را میخواهد. و فرمان ایمنی ساخت کارگران را درون و بیرون کارگاهها حمایت میکند. نهادهای گوناگون، یک نوار زمین پیش روی ساختمان.
آنچه اینجا ادعا نمیکنیم
- مبلغ جریمهها. این آییننامه آنها را ندارد: تنها مبلغ جریمه را به نقاط سیاه تبدیل میکند. سندِ دارندهٔ جدول تخلفات را نخواندهایم و مبلغی نمیآوریم.
- الزامات مدارک و مهلتهای بررسی. مادهٔ ۳ صریحاً به سامانهٔ سازمان ارجاع میدهد؛ آن را بررسی نکردهایم.
- محتوای راهنماهای فنی. مادهٔ ۱۵ آنها را جداگانه تصویب میکند؛ متنشان را ندیدهایم.
- محتوای تصمیم شورای اجرایی شمارهٔ ۵۴ سال ۲۰۲۱. سند مادر است و آن را نخواندهایم.
- بهای بهرهبرداری تجاری از حریم راه. با قرارداد میان سازمان و بهرهبردار تعیین میشود (مادهٔ ۱۴).
- اینکه مورد مشخصی به کدام برگه نیاز دارد. تفکیک گواهی/مجوز و مناطق بحرانی را سامانه و تصمیمهای سازمان معین میکنند.
- تاریخ تقویمی لازمالاجرا شدن. آییننامه از روز انتشار در روزنامهٔ رسمی اجرا میشود؛ آن تاریخ را نسنجیدهایم. تاریخ صدور ۱۰ مارس ۲۰۲۵ است.
منابع
- Administrative Resolution No. (273) of 2025 Issuing the Implementing Bylaw of Executive Council Resolution No. (54) of 2021 Regulating Works in the Right of Way in the Emirate of Dubai — درگاه قوانین دبی: صدور از سوی مدیرکل سازمان راهها و حملونقل در ۱۰ مارس ۲۰۲۵ و لازمالاجرا شدن در روز انتشار (مادهٔ ۱۹)؛ تعریف حریم راه بهعنوان راه عمومی و محدوده تا مرز قطعههای مجاور، فضای حریم، منطقهٔ حفاظت، پیادهرو، اشغال پیادهرو، خطوط تأسیسات، داراییهای سازمان، گواهی عدممخالفت، مجوز، گواهی صلاحیت پیشین، گواهی اتمام، پیمانکار، مشاور و فهرست سیاه (مادهٔ ۱)؛ چهار نوع کار نیازمند گواهی عدممخالفت (مادهٔ ۲)؛ ثبت درخواست از راه سامانه، رعایت مناطق بحرانی و ایمن و بررسی مدارک و طرحها و الزامات ایمنی عمومی (مادهٔ ۳)؛ حداکثر شش ماه برای گواهی با استثنای پروانههای ساخت و تمدید پیش از انقضا (مادهٔ ۴)؛ فهرست کارها و فعالیتهای نیازمند مجوز از جمله اشغال پیادهرو، ورودی پارکینگهای خصوصی، ساخت و تغییر پیادهرو، ورودی موقت کارگاه، چادر عزا و عروسی و افطار و تردد خودروهای سنگین و فوقاندازه (مادهٔ ۵)؛ مدت یکسالهٔ مجوز و جدول مدتهای کوتاهتر از جمله شش ماه برای اشغال با میز و سایبان (مادهٔ ۷)؛ گواهی صلاحیت پیشین برای پیمانکاران و مشاوران (مادهٔ ۸)؛ گواهی اتمام (مادهٔ ۱۰)؛ پنج مورد اضطراری از جمله تعمیر زهکشی آب باران در فصل بارش از ۱۵ اکتبر تا ۳۰ آوریل (مادهٔ ۱۳)؛ چهار شرط بهرهبرداری تجاری و مفاد الزامی قرارداد با سازمان از جمله بها و تضمینها (مادهٔ ۱۴)؛ راهنماهای فنی (مادهٔ ۱۵)؛ سپردهٔ قابل استرداد ۱۰٬۰۰۰ درهم برای اشغال پیادهرو و ۱۰٪ ارزش پروژه با سقف ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ درهم در دیگر موارد و مبانی ضبط (مادهٔ ۱۶)؛ یک نقطهٔ سیاه برای هر ۱۰٬۰۰۰ درهم جریمه، فهرست سیاه در سی نقطه، پاک شدن یک نقطه در هر ماه بدون تخلف و همهٔ نقاط پس از یک سال، و پاک کردن با پرداخت ۳۰٬۰۰۰ درهم برای هر نقطه حداکثر بیست در سال (مادهٔ ۱۷)؛ لغو اسناد پیشین (مادهٔ ۱۸).
